Wat zegt het Arbobesluit?
De verplichting staat in artikel 3.16 van het Arbobesluit, de uitwerking van de Arbowet voor werken op hoogte. Het eerste lid zegt wat er moet gebeuren als er valgevaar is:
Artikel 3.16 lid 1: “Bij het verrichten van arbeid waarbij valgevaar bestaat is zo mogelijk een veilige steiger, stelling, bordes of werkvloer aangebracht of is het gevaar tegengegaan door het aanbrengen van doelmatige hekwerken, leuningen of andere dergelijke voorzieningen.”
Het tweede lid zegt wanneer er valgevaar is:
Artikel 3.16 lid 2: “Er is in elk geval sprake van valgevaar bij aanwezigheid van risicoverhogende omstandigheden, openingen in vloeren, of als het gevaar bestaat om 2,5 meter of meer te vallen.”
2,5 meter is geen ondergrens
Op veel websites staat dat valbeveiliging “vanaf 2,5 meter” nodig is. Dat is te smal. De wet zegt dat er in elk geval valgevaar is vanaf 2,5 meter. Bij risicoverhogende omstandigheden of openingen is er ook bij een lagere valhoogte valgevaar. Een lichtkoepel of lichtstraat is naar onze lezing zo’n opening: wie erdoor valt, valt naar binnen.
Het artikel geeft ook concrete eisen:
- Hekwerken en leuningen zijn doelmatig als ze tot minstens 1 meter boven het werkvlak beveiligen (lid 3).
- Kan een hekwerk niet, of brengt het plaatsen ervan meer gevaar mee dan het werk zelf, dan zijn vangnetten, veiligheidsgordels met vanglijnen of andere technische middelen toegestaan, met minstens dezelfde bescherming (lid 5).
- Collectieve maatregelen gaan voor. Lid 5 sluit af met: “Daarbij hebben maatregelen gericht op collectieve bescherming de voorrang boven maatregelen gericht op individuele bescherming.”
Wat collectief en persoonlijk precies betekent, leest u in het artikel over collectieve of persoonlijke valbeveiliging. Op een plat dak is dakrandbeveiliging de bekendste collectieve maatregel en zijn ankerpunten met een harnas de bekendste persoonlijke.
Is permanente valbeveiliging verplicht?
Het Arbobesluit gaat over het werk, niet over het gebouw. Of er een vaste voorziening op het dak moet komen, hangt af van de bouwregels. Daar is het onderscheid tussen nieuwbouw en bestaande bouw belangrijk.
| Situatie | Wat geldt | Regel |
|---|---|---|
| Nieuwbouw | Het gebouw moet zo zijn dat onderhoud veilig kan. Lukt dat niet zonder gebouwgebonden voorzieningen, dan moeten die er zijn. | Bbl artikel 4.240 en 4.241 |
| Bestaande bouw | Het Bbl bevat voor bestaande gebouwen geen eis voor veilig onderhoud. De Arbowet regelt het via de werkgever van wie het dak op gaat. | Arbowet en Arbobesluit 3.16 |
| Verbouw of dakrenovatie | Niet eenduidig vast te stellen. Laat vooraf nagaan wat de gemeente verwacht. | Bbl artikel 5.4 |
Het Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving) verving op 1 januari 2024 het Bouwbesluit 2012. Het schrijft geen bepaald type voorziening voor. Meer hierover in het artikel over het Bbl bij nieuwbouw.
Voor een bestaand gebouw geldt dus geen algemene plicht om permanente valbeveiliging aan te brengen. Maar wie onderhoud laat doen, moet zorgen dat dat veilig kan. Zonder vaste voorzieningen betekent dat bij elke klus opnieuw tijdelijke maatregelen. Permanente voorzieningen nemen dat weg.
Wie is verantwoordelijk?
| Partij | Verantwoordelijkheid | Bron |
|---|---|---|
| Werkgever van wie het dak op gaat (dakdekker, installateur, glazenwasser) | Primair verantwoordelijk voor veilig werken, inclusief de risico-inventarisatie (RI&E). | Arbowet artikel 3 en 5, Arbobesluit 3.16 en 7.23 |
| Opdrachtgever bij een bouwproject | Gaat in de ontwerpfase na of werkgevers hun arboverplichtingen kunnen nakomen; zorgt voor een V&G-plan bij bijzondere gevaren. | Arbobesluit 2.26 en 2.28 |
| Degene die nieuw bouwt | Zorgt dat het gebouw veilig onderhouden kan worden. | Bbl artikel 4.3, 4.240 en 4.241 |
| Eigenaar of VvE van een bestaand gebouw | Geen expliciete Bbl-plicht voor veilig onderhoud. Wel verantwoordelijk voor de staat van het gebouw en van aanwezige voorzieningen, en kan aansprakelijk worden gesteld bij een ongeval. | Secundaire bronnen; zie de pagina voor VvE’s |
De Arbowet beschermt daarnaast ook anderen dan de eigen werknemers: volgens artikel 10 neemt de werkgever maatregelen als het werk gevaar kan opleveren voor derden.
Veelgestelde vragen
Geldt de verplichting ook voor een laag dak, bijvoorbeeld van een aanbouw?
Ja, als er valgevaar is. De 2,5 meter is geen ondergrens: artikel 3.16 noemt ook risicoverhogende omstandigheden en openingen in vloeren. Een lichtkoepel op een laag dak kan dus al reden zijn voor doorvalbeveiliging.
Is een VvE wettelijk verplicht om permanente valbeveiliging te plaatsen?
Wij hebben geen wetsartikel gevonden dat dit eist voor een bestaand gebouw. De Arbowet richt zich op de werkgever van wie het dak op gaat. Een VvE kan wel aansprakelijk worden gesteld bij een ongeval. Meer daarover op de pagina voor VvE's.
Mag een korte klus op het dak zonder valbeveiliging?
Artikel 3.16 kent één uitzondering: werk vanaf ladders en trappen, als dat volgens artikel 7.23 lid 2 is toegestaan. Dat mag alleen bij gering risico en korte gebruiksduur, of als de plek zelf niet anders toelaat. Voor gewoon werk op het dak geldt de uitzondering niet.
Wat als een hekwerk op mijn dak niet mogelijk is?
Dan staat het Arbobesluit andere middelen toe, zoals vangnetten of een harnas met vanglijn aan een ankerpunt, mits die minstens dezelfde bescherming geven. Collectieve maatregelen houden daarbij voorrang.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Wilt u weten wat er op uw dak nodig is? Vraag een advies aan.