Het verschil
| Collectieve valbeveiliging | Persoonlijke valbeveiliging | |
|---|---|---|
| Wie is beschermd | Iedereen in het beveiligde gebied | Alleen wie zich aanlijnt |
| Wat moet de gebruiker doen | Niets, de bescherming is er altijd | Een harnas dragen en zich aanlijnen |
| Kennis nodig | Geen | De gebruiker moet weten hoe hij het harnas draagt en zich aanlijnt |
| Voorbeelden op het dak | Hekwerk langs de dakrand, afgeschermde lichtkoepels | Ankerpunten, kabelsysteem, railsysteem |
De rangorde in de wet
De Arbowet schrijft een vaste volgorde van maatregelen voor, de arbeidshygiënische strategie. Artikel 3 lid 1 onder b luidt:
Arbowet artikel 3 lid 1 sub b: “tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd worden de gevaren en risico’s voor de veiligheid of de gezondheid van de werknemer zoveel mogelijk in eerste aanleg bij de bron daarvan voorkomen of beperkt; naar de mate waarin dergelijke gevaren en risico’s niet bij de bron kunnen worden voorkomen of beperkt, worden daartoe andere doeltreffende maatregelen getroffen waarbij maatregelen gericht op collectieve bescherming voorrang hebben boven maatregelen gericht op individuele bescherming; slechts indien redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat maatregelen worden getroffen die zijn gericht op individuele bescherming, worden doeltreffende en passende persoonlijke beschermingsmiddelen aan de werknemer ter beschikking gesteld”
Het Arbobesluit herhaalt die voorrang specifiek voor werken op hoogte. Artikel 7.23 lid 1 onder a zegt dat “collectieve veiligheidsmaatregelen voorrang boven persoonlijke veiligheidsmaatregelen” krijgen, en artikel 3.16 lid 5 sluit af met dezelfde regel.
Vertaald naar een plat dak ziet de rangorde er zo uit:
- Bij de bron. Kan het werk zonder het dak op te gaan? Bijvoorbeeld door een installatie niet op het dak te plaatsen, of ver van de rand.
- Collectieve bescherming. Een hekwerk of dakrandbeveiliging langs de rand, en doorvalbeveiliging op lichtkoepels en lichtstraten.
- Individuele bescherming. Een vast systeem waaraan de persoon zich aanlijnt, zoals ankerpunten of een kabelsysteem.
- Persoonlijke beschermingsmiddelen. Het harnas en de lijn zelf, die moeten passen bij het gevaar en bij de drager.
Op het dak lopen stap 3 en 4 in elkaar over: een ankerpunt werkt alleen samen met een harnas. De kern blijft dat u pas naar aanlijnen mag gaan als een collectieve maatregel redelijkerwijs niet kan.
Wanneer kan collectief redelijkerwijs niet?
De wet noemt geen vaste gevallen. Artikel 3.16 lid 5 geeft wel twee situaties waarin andere middelen, zoals veiligheidsgordels met vanglijnen, zijn toegestaan:
- als een hekwerk of leuning “niet of slechts ten dele” kan worden aangebracht;
- als het aanbrengen of wegnemen ervan “grotere gevaren meebrengt dan de arbeid ter beveiliging waarvan zij zouden moeten dienen”.
In de praktijk speelt ook mee hoe vaak er iemand op het dak komt en wie dat is. Een dak waar alleen eens per jaar een getrainde monteur komt, vraagt een andere afweging dan een dak waar wekelijks verschillende mensen werken. Die afweging hoort in de risico-inventarisatie van de werkgever.
Voorbeelden op het dak
| Situatie | Collectieve oplossing | Persoonlijke oplossing |
|---|---|---|
| Werk langs de hele dakrand | Permanente dakrandbeveiliging | Kabelsysteem langs de rand |
| Installatie midden op het dak, ver van de rand | Markering of afzetting op afstand van de rand | Ankerpunt bij de installatie |
| Lichtkoepel of lichtstraat | Doorvalrooster of hekwerk rond de koepel | Geen gelijkwaardig alternatief: de Arbocatalogus Platte Daken vraagt dichtzetten of een hekwerk |
| Daktoegang via een ladder | Hekwerk bij de uitstapplaats | Ankerpunt direct bij de uitstapplaats |
De collectieve variant heeft de voorkeur, maar is niet altijd haalbaar. Welke oplossingen er voor platte daken zijn, ziet u op de pagina dakrandbeveiliging.
Veelgestelde vragen
Is persoonlijke valbeveiliging dan niet toegestaan?
Jawel. De wet geeft collectief voorrang, maar staat persoonlijke bescherming toe als collectieve maatregelen redelijkerwijs niet kunnen worden gevergd, bijvoorbeeld omdat een hekwerk niet past bij het gebouw of niet in verhouding staat tot het gebruik van het dak.
Wie bepaalt welke maatregel redelijk is?
De werkgever van wie het dak op gaat, op basis van zijn risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Bij nieuwbouw moet de bouwer daarnaast zorgen dat het gebouw veilig onderhouden kan worden. Een RI&E van het dak brengt de risico's per dak in kaart.
Is een markering op 4 meter van de dakrand collectieve beveiliging?
Een markering geldt voor iedereen op het dak, maar houdt niemand fysiek tegen. De Arbocatalogus Platte Daken staat haar daarom alleen toe op ruime afstand van de rand. Lees meer in het artikel over de afstand tot de dakrand.
Moet ik met een kabelsysteem nog een harnas dragen?
Ja. Een kabelsysteem is persoonlijke valbeveiliging: het beschermt alleen wie zich met een harnas en lijn aanlijnt. Voor de mensen die het dak op gaan, betekent dat ook dat zij moeten weten hoe dat moet.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Wilt u weten wat er op uw dak nodig is? Vraag een advies aan.